Phủ Phụ Chính, thành phố Huế

Phủ Phụ Chính là thể chế (cũng là tên gọi cơ quan) làm việc của các Hoàng thân, Huân nghiệp Đại thần được thay mặt nhà vua điều hành một số công việc khi vua vi hành hoặc trong các trường hợp vua không thể tham gia trực tiếp điều hành triều chính lúc còn nhỏ tuổi. Mặc dù thể chế Phủ Phụ Chính được thành lập khá muộn (1889) và tồn tại không lâu, nhưng với vai trò của mình, Phủ Phụ Chính đã có những đóng góp quan trọng trong bối cảnh lịch sử đầy biến động và là cơ quan quyền lực cao nhất giúp vua cai trị đất nước (1889 - 1925). Trên cơ sở cơ cấu tổ chức Phủ Phụ Chính giúp chúng ta hiểu thêm về bộ máy tổ chức chính trị của nhà nước quân chủ cuối cùng của Việt Nam.

Về mặt kiến trúc, hầu hết các công trình được xây dựng ở Huế giai đoạn này đều nhất định trong phong cách kiến trúc phương Tây mà di tích Phủ Phụ Chính là một điển hình. Đây là một trong số các công trình kiến trúc ở Huế được xây dựng vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, mang nhiều dấu ấn lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật, cảnh quan… Có thể nói, công trình Phủ Phụ Chính được xây dựng theo phong cách Tân cổ điển, một phong cách kiến trúc phổ biến dưới triều Nguyễn ở Huế. Nhìn chung, mặt bằng của công trình có hình khối cân đối, hài hoà. Khối sảnh chính nhô ra hoàn toàn tạo điểm nhấn, diềm mái băng ngang - dọc trang trí các hoạ tiết hồi văn chữ Vạn. Các hàng cột phía trước tạo gờ giật cấp, lồi lõm mô phỏng theo thức cột cổ điển nhưng được đơn giản hoá. Hoạ tiết trang trí ở các cột theo dạng ô hộc truyền thống với hoa mai, hoa cúc đắp nổi. Phần mái (chính diện, bờ nóc, bờ quyết) được trang trí bằng cách sử dụng một số chi tiết của kiến trúc truyền thống như cuốn thư, mặt Hổ phù, chữ Thọ, mây hoá… tạo nên sự mềm mại cho công trình. Bên trong công trình, các chi tiết trang trí, gờ chỉ cũng giản lược bớt, không cầu kỳ, phức tạp. Rõ ràng, công trình Phủ Phụ Chính cho thấy sự kết hợp, giao thoa văn hoá giữa Pháp - Việt Nam, là kết quả của sự chọn lọc, kết tinh thông qua các yếu tố: chính trị, văn hoá, điều kiện tự nhiên… Đồng thời, cũng góp phần tạo nên sự đa dạng cho phong cách kiến trúc triều Nguyễn.

Công trình được xây dựng cuối thời vua Thành Thái đến đầu thời vua Duy Tân (khoảng từ 1906 - 1907), toàn bộ phần móng, tường xây bằng gạch, kể cả tường ngăn, mái lợp ngói liệt, trang trí hoạ tiết hoa văn theo phong cách kiến trúc kết hợp truyền thống và phương Tây. Đây là nơi làm việc của Hội đồng Cơ mật, và sau nơi làm việc của quan Phụ chánh đại thần thời vua Duy Tân, có diện tích 2664m2. Hiện nay trong khu vực Phủ Phụ Chính chỉ còn lại hai công trình gốc là cổng chính và Phụ Chính Đường.

Với những giá trị tiêu biểu trên, Phủ Phụ Chính đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia (theo Quyết định số 320/QĐ-BVHTTDL ngày 12 tháng 02 năm 2026).

Khánh Chi

(Theo hồ sơ tư liệu Cục Di sản văn hóa)