Địa điểm Chiến thắng Bồ Bồ, tỉnh Quảng Nam

Sau 8 năm Thực dân Pháp nổ súng quay trở lại xâm lược Việt Nam, dưới sự hỗ trợ của Mỹ, Pháp đã cử tướng Navarre làm Tổng Tham mưu trưởng Lục quân khối Bắc Đại Tây Dương sang làm Tổng Chỉ huy quân đội viễn chinh Pháp ở Đông Dương và đã vạch kế hoạch trong 18 tháng sẽ giành lại thế chủ động chiến trường và chuyển bại thành thắng. Mục tiêu của "Kế hoạch Navarre" là giữ vững thế phòng ngự chiến lược ở phía Bắc, Vĩ tuyến 18, bình định miền Nam và miền Trung, đến mùa thu năm 1954 sẽ chuyển toàn bộ lực lượng ra phía Bắc, mở cuộc tấn công chiến lược giành thắng lợi quân sự lớn, buộc Việt Minh đàm phán theo điều kiện của chúng đưa ra, nếu không sẽ tiếp tục tiến công và tiêu diệt.

Tại Liên khu V, theo Kế hoạch Navarre, Pháp sẽ mở Chiến dịch Atlante, đánh chiếm toàn bộ vùng tự do của ta bằng 3 bước: bước một, đánh chiếm Tuy Hòa và toàn tỉnh Phú Yên; bước hai: chiếm Quy Nhơn và tỉnh Bình Định; bước ba: từ Quảng Nam đánh vào, từ Bình Định đánh ra, từ Kon Tum đánh xuống, hợp quân tại Quảng Ngãi, tiến công tiêu diệt toàn bộ đầu não và cơ sở kháng chiến của ta ở Liên khu V. 

          Trước âm mưu thủ đoạn mới của kẻ địch, tháng 9 năm 1953, Bộ Chính trị Trung ương Đảng họp bàn nhiệm vụ quân sự, mở chiến dịch Đông Xuân 1953-1954. Đến tháng 12 năm 1953, Trung ương Đảng và Hồ Chủ tịch quyết định mở mặt trận có tính chất quyết định "Tiêu diệt tập đoàn cứ điểm của quân viễn chinh tinh nhuệ Pháp ở Điện Biên Phủ". Thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quân Ủy Trung ương và của Bộ Tư lệnh Quân khu V, quân và dân Quảng Nam liên tục mở các đợt tấn công tiêu diệt kẻ thù, phối hợp chặt chẽ với chiến trường chính Điện Biên Phủ nhằm làm phá sản Kế hoạch Navarre, tạo nên sức mạnh tổng hợp, đánh bại cuộc chiến tranh xâm lượt của thực dân Pháp, buộc chúng phải ký hiệp định Giơ-ne-vơ, lập lại hòa bình ở Đông Dương.

          Trong lúc quân và dân Quảng Nam - Đà Nẵng anh dũng bền bỉ, tiến công địch dồn dập, mạnh mẽ, góp phần đánh bại Chiến dịch Atlante của địch thì quân dân cả nước sau chiến thắng Điện Biên Phủ cũng giành thắng lợi vang dội trên các chiến trường. Thắng lợi Đông Xuân 1953 - 1954 tạo cho quân và dân cả nước thế và lực mạnh chưa từng có trong 9 năm chống Thực dân Pháp xâm lược. Địch trên chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng đang trong thế bị động, lúng túng. Các đồn bốt ở cách Đà Nẵng 30km về phía Nam đều phải dựa vào máy bay để tiếp tế, kể cả chất đốt. Máy bay địch thả dù tiếp tế bị du kích ta đánh, nên phần lớn các dù hàng của địch đều lọt vào tay du kích. Mặc dù vậy, ngay giữa vùng du kích ở phía Tây Điện Bàn địch vẫn còn chiếm đồi Bồ Bồ (vùng núi Đất Sơn). Đây là cứ điểm đã bị quân Pháp chiếm đóng từ năm 1949, và chúng biến nơi đây thành cứ điểm vững chắc nằm trong hệ thống phòng thủ từ xa của Căn cứ lục - không quân ở Đà Nẵng. Lực lượng địch chiếm giữ tại đây có một đại đội Âu Phi và một Trung đội pháo binh, 02 khẩu pháo 94mm. Ban Chỉ huy Tỉnh đội quyết định phải nhổ ngay chiếc gai nhọn này. Đội 11 đặc công cùng bộ phận hỏa lực của Đại đội 22, Đại đội 64 độc lập của tỉnh được giao nhiệm vụ tiêu diệt cứ điểm Bồ Bồ.

          Trận đánh Bồ Bồ lần thứ nhất bắt đầu từ đêm ngày 8 tháng 6 năm 1954, các đơn vị bộ đội ta bắt đầu tiếp cận mục tiêu. Đến 00h30, ngày 09 tháng 6, bộ đội ta đã đưa 03kg bộc phá vào ngay cửa lô cốt chính, đồng thời, các hướng khác đồng loạt xông lên. Hàng loạt thủ pháo, hàng tràng tiểu liên nổ đanh, gọn đánh vào lô cốt. Sau 15 phút, đồng chí Phạm Mùi đã cắm cờ trên nóc lô cốt chính. Bị đánh bất ngờ, một số địch chết tại chỗ nhưng số sống sót chui xuống hầm ngầm, ngoan cố chống cự. Chúng gọi pháo từ Vĩnh Điện, Ái Nghĩa bắn trùm lên cứ điểm. Quân ta phân tán, lợi dụng công sự ẩn nấp, tiếp tục chiến đấu. Lúc này Tổ trưởng Kiều Sơ Đăng phát hiện cửa hầm ngầm liền dùng bộc phá đánh sập cửa hầm. Trong khói bụi mịt mù, đồng chí Đăng lao thẳng vào hầm và nhìn thấy tên lính thông tin còn làm việc với tên Đồn trưởng nên đã lập tức tiêu diệt tên chỉ huy; đồng thời khống chế tên lính thông tin, bắt hắn phát thoại theo lệnh của anh, gọi pháo địch bắn chuyển hướng về phía Tây Bắc. Quân ta tiếp tục tảo trừ, truy bắt tù binh. Sau 30 phút, trận đánh kết thúc. Hai trăm dân công đảm nhận nhiệm vụ kéo pháo xuống chân đồi và giấu trong đám mía dưới chân núi Bồ Bồ, đêm sau, pháo được chuyển về căn cứ an toàn. Chiến thắng Bồ Bồ lần thứ nhất vào ngày 09/6/1954 đã thể hiện tinh thần dũng cảm, mưu trí của cán bộ chiến sĩ đặc công Đội 11 dưới sự chỉ huy tài trí, linh hoạt của Đội trưởng Trần Hữu Tạo. Lần đầu tiên, bộ đội địa phương tỉnh trong một trận đánh đã thu được hai khẩu pháo 94mm của địch trên chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng. Sau trận đánh, đội 11 đặc công và đội trưởng Trần Hữu Tạo đã được Bộ tư lệnh Liên Khu V biểu dương.

          Trận đánh Bồ Bồ lần thứ hai bắt đầu lúc 00h30 phút ngày 19 tháng 7 năm 1954, hai phát pháo báo hiệu từ Sở Chỉ huy bắn lên, lập tức hỏa lực của ta từ các mũi dồn dập nã vào các điểm cao, trận địa pháo, bãi xe của địch. Lúc này, các Tổ đặc công đã khắc phục xong vật cản, mở đường cho các mũi xung kích. Hỏa lực dồn dập vừa dứt, các mũi xung kích xông lên các cụm quân địch, thực hành thọc sâu, bao vây, chia cắt đội hình địch. Chỉ trong 10 phút, núi Đất Sơn ngập trong lửa đạn; Sở Chỉ huy, trung tâm thông tin của địch bị tấn công dồn dập nên mất phương hướng. Một số xe tăng địch bị bốc cháy. Cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt trong từng công sự, từng gầm xe. Trong trận đánh này, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 20 Lê Văn Bàng dẫn đầu đội dự bị bước vào chiến đấu, thọc sâu nhưng vừa giao xong nhiệm vụ thì đồng chí trúng đạn và hy sinh. Trước tình huống khẩn trương đó, Đại đội trưởng Đại đội 64 đồng chí Phạm Bân chỉ huy Đội dự bị xông lên diệt ụ đại liên địch, rồi tiến vào cùng lực lượng bên trong đánh trả quyết liệt sự phản kháng của địch ở đồn Bồ Bồ cũ và sân bay trực thăng. Những gương chiến đấu dũng cảm ngoan cường của cán bộ, đảng viên đã cổ vũ khí thế quyết tâm tiêu diệt địch của đơn vị, nhiều đồng chí đã xông lên đánh giáp lá cà với những tên Âu Phi còn sống sót. Sau 2 giờ chiến đấu quyết liệt, trận đánh kết thúc, quân ta làm chủ hoàn toàn núi Đất Sơn.

          Kết thúc trận đánh, ta diệt hơn 400 tên, bắt sống 293 tên, hầu hết là Âu Phi, trong đó có tên đại tá Ca nilétti Phêlít, chỉ huy cuộc hành quân, thu 124 súng các loại, phá hỏng hơn 10 xe, phá hủy khu thông tin, trận địa pháo và hàng trăm súng. Đây là trận ta bắt được nhiều tù binh nhất trên chiến trường Quảng Nam – Đà Nẵng trong 9 năm kháng chiến chống Thực dân Pháp. Chiến thắng Bồ Bồ lần thứ hai vào ngày 19/7/1954, đã thể hiện tinh thần liên tục tiến công tiêu diệt địch, ý thức phối hợp chặt chẽ với chiến trường chính và liên khu, đẩy quân địch lún sâu hơn vào thế bị động, thế thua trên Chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng.

Hiện nay, tại địa điểm cứ điểm Bồ Bồ trước đây, chính quyền và nhân dân Quảng Nam đã xây dựng nên một hệ thống các công trình bao gồm: Tượng đài chiến thắng Bồ Bồ, Nhà bia tưởng niệm được xây dựng lệch về phía Nam và nằm ở bên phải tượng đài, trong nhà bia có bố trí tấm bia đá khắc chữ Quốc ngữ, mặt trước bia khắc danh sách tên 75 liệt sĩ hy sinh trong trận đánh đồi Bồ Bồ vào ngày 19/7/1954 và mặt sau bia đá khắc tấm sơ đồ trận đánh. Giữa tượng đài và nhà bia tưởng niệm còn đặt một tấm bia di tích bằng đá granit màu đen ghi tóm tắt lịch sử trận đánh làm nên chiến thắng Bồ Bồ.

   Với những giá trị tiêu biểu trên, Địa điểm chiến thắng Bồ Bồ, tỉnh Quảng Nam đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia tại Quyết định số 609/QĐ-BVHTTDL ngày 12 tháng 3 năm 2024./.

                                        Khánh Chi

 (Theo hồ sơ tư liệu Cục Di sản văn hóa)