Đình Khuyến Lương, Thành phố Hà Nội

Đình có quy mô lớn, được quy hoạch theo chiều sâu, mang nhiều đặc điểm kiến trúc gần với loại hình đền truyền thống. Tổng thể di tích gồm các hạng mục chính: Tam quan, Đại đình, Phương đình, Cung cấm và hệ thống tả - hữu mạc.

Tam quan có 03 gian xây gạch kiểu tường hồi bít đốc trên nền cao 60cm. Bờ nóc, bờ chảy xây cao 30cm, 02 đầu uốn cong hình mũi thuyền. Chính giữa bờ nóc đắp nổi hình cá chép chầu mặt trăng. Hệ vì đỡ mái kiều vì ván mê, chạm nổi các hình văn mây, tứ linh. Dọc theo lòng nhà xây tường cao đến thượng lương để mở cửa vào. Bên ngoài có 02 tượng voi chiến ở tư thế quỳ, phía trong tường hồi có phù điêu 02 võ tướng.

Cách Tam quan một khoảng sân hẹp là đến Đại đình, cũng gồm 03 gian xây kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói ta. Bờ nóc,bờ dải đắp kiểu chữ Công, chính giữa trổ thủng hoa chanh. Tường hiên trước xây vượt cao trên diềm mái, trên cùng trang trí đôi rồng chầu mặt trời, bên dưới ghi 04 chữ Hán “Trần Đại Vương Thần”. Bộ khung tòa Đại đình làm bởi 04 thức vì to, dày, kết cấu kiểu chồng rường giá chiêng hạ bảy, ở giữa giá chiêng đặt linh vật hoặc bức ván mê chạm nổi hình hổ, long kết hợp với văn mây. Các rường nách của 02 vì giữa chồng khít lên nhau tạo thành cốn để trang trí. Mỗi bộ vì gồm 4 hàng chân, mái phân thượng tứ hạ ngũ. Cột có kích thước lớn, hình đòng đòng, đá kê chân cột hình trụ tròn.

Bộ khung gỗ tòa Đại đình được điêu khắc, trang trí rất đậm đặc, phong phú, các đầu dư được chạm nổi, chạm bong kênh, chạm lộng hình đầu rồng. Toàn bộ các con rường được trang trí văn thực vật, văn mây, trên mặt cốn và bảy hiên được trang trí tứ linh, tứ quý. Các họa tiết này được thể hiện công phu, tỉ mỉ, nét chạm khỏe khoắn.

Phương đình được dựng sát sau Đại đình và dẫn vào khu thờ Thành hoàng làng. Xây dựng theo kiểu 2 tầng 8 mái cong, cổ diêm giữa 2 tầng mái để trống tạo ánh sáng cho phía trong. Phương đình dựng trên 4 hàng cột lớn, kết cấu đỡ mái làm dạng cốn mê. Bề mặt các bức cốn cũng được phủ kín hoa văn bằng kỹ thuật chạm nổi,cạm lộng với các đề tài tứ linh, tứ quý. Nền nhà Phương đình lát gạch, chính giữa đặt bộ kiệu thờ thế kỷ XVIII, có bệ thờ để bày đồ tế khí, hai bên có hạc lớn đứng chầu. Theo nguyên mẫu kiến trúc trước đây, Phương đình nằm ở chính giữa, đình Khuyến Lương có mặt bằng hình chữ “Công”, về sau dân làng nối thêm 02 mái bên để khép kín không gian.

Cung cấm là nếp nhà ngang 03 gian xây gạch kiểu tường hồi bít đốc, được xây cao hơn với các kiến trúc trên, kết cấu khung gỗ theo kiểu chồng rường giá chiêng. Hàng hiên được kéo dài, đỡ mái kiểu vỏ cua, gian giữa xây bệ gạch cao, bên trên đặt long ngai, bài vị của Thần hoàng làng, hai bài vị có nội dung “Đương cảnh Thành hoàng chân linh thánh võ” và “Đương cảnh Thành hoàng châu linh hiển từ”.

Ngoài ra, đình Khuyến Lương còn 02 dãy nhà tả hữu mạc, xây dọc 2 bên tường hồi toàn Đại đình và Phương đình, mỗi dãy có 07 gian, kiểu tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói ta. Các bộ vì kiểu chồng rường giá chiêng hạ kẻ.

Qua thời gian dài tồn tại, đình Khuyến Lương vẫn bảo lưu được nhiều di vật có giá nghệ thuật cao như: 02 tượng phỗng thế kỷ XVII - XVIII, 01 bộ đòn kiệu lớn thời Lê Trung Hưng, 01 khám gỗ chạm tứ linh, 02 bài vị chạm rồng, 02 hạc thờ, 01 bộ kiệu bành, 01 cửa võng chạm rồng, 01 đôi rồng đá đều từ thế kỷ XIX, hoành phi, câu đối...

Với các giá trị tiêu biểu trên, Đình Khuyến Lương đã được Bộ trưởng Bộ văn hóa - Thông tin xếp hạng di tích lịch sử và nghệ thuật quốc gia tại Quyết định số 310-QĐ/BT ngày 13/02/1996.

Tuyết Chinh

(Theo hồ sơ tư liệu Cục Di sản văn hóa)