Hoạt động hưởng ứng Ngày Quốc tế bảo tàng (18/5/2026)

Theo đó, Cục Di sản văn hóa và ICOM Việt Nam giới thiệu chủ đề hoạt động của ICOM năm 2026 và đề ra một số định hướng để các bảo tàng chủ động nghiên cứu, xây dựng kế hoạch và tổ chức các hoạt động kỷ niệm Ngày Quốc tế bảo tàng gắn với nhiệm vụ thường xuyên năm 2026, cụ thể như sau:

1. Chủ đề của Ngày Quốc tế bảo tàng năm 2026

Chủ đề “Bảo tàng đoàn kết một thế giới đang chia rẽ” (Museums Uniting a Divided World) là chủ đề xuyên suốt các hoạt động kỷ niệm 80 năm thành lập ICOM trong năm 2026, nêu bật tiềm năng của bảo tàng trong vai trò là cầu nối để vượt qua những chia rẽ về văn hóa, xã hội và địa chính trị, thúc đẩy đối thoại, sự hiểu biết, hòa bình trong nội bộ và giữa các cộng đồng trên toàn thế giới. Bảo tàng không xóa bỏ sự khác biệt mà tạo ra những điều kiện để những khác biệt được thấu hiểu và xử lý trên cơ sở tôn trọng: bằng cách bảo vệ di sản, ký ức, cung cấp cơ hội học tập, suy ngẫm và tạo ra những không gian thân thiện nơi các tiếng nói đa dạng được lắng nghe. Với tính chất mở và dễ tiếp cận, bảo tàng thúc đẩy sự đa dạng và tính bền vững (mục tiêu Phát triển pền vững của Liên hợp quốc đã được thực hiện từ năm 2020). Năm 2026, Chủ đề Ngày Quốc tế bảo tàng phù hợp với ba mục tiêu sau:

- Mục tiêu 10: Giảm thiểu bất bình đẳng;

- Mục tiêu 16: Hòa bình, công lý và các thể chế vững mạnh;

- Mục tiêu 17: Quan hệ đối tác vì các mục tiêu.

2. Hướng dẫn của ICOM

2.1. Đối với Thành viên ICOM

- Chủ động cập nhật thông tin về các hoạt động của ICOM, hội nghị chuyên đề trực tuyến, tài liệu tham khảo chuyên ngành,… tại tài khoản ICOM đã được cấp.

- Tham gia vào các ủy ban chuyên ngành của ICOM để cùng thảo luận, chia sẻ các thông tin chuyên ngành theo lĩnh vực đã đăng ký.

- Tăng cường hợp tác quốc tế với các đối tác do ICOM bảo trợ, chủ động nghiên cứu, xây dựng hồ sơ xin học bổng đào tạo chuyên môn, hồ sơ xin tài trợ hợp tác theo hướng dẫn của ICOM (hướng dẫn tại tài khoản ICOM đã được cấp).

- Đẩy mạnh giới thiệu hoạt động của bảo tàng tới cộng đồng quốc tế bằng cách chia sẻ thông tin và cho phép ICOM đưa tin tức về các sự kiện kỷ niệm Ngày Quốc tế bảo tàng của đơn vị trên trang thông tin của ICOM và các đối tác.

- Nộp phí niên liễm đầy đủ và đúng hạn.

2.2. Đối với các bảo tàng

ICOM khuyến khích các bảo tàng thể hiện vai trò như là các đại sứ của Ngày Quốc tế bảo tàng, thông qua các hoạt động của bảo tàng đã thực hiện và mối quan hệ với cộng đồng, khách tham quan mà bảo tàng đã xây dựng trong thời gian qua. Ngoài các hoạt động bảo tàng lên kế hoạch, việc tham gia Ngày Quốc tế bảo tàng là dịp để các bảo tàng thể hiện vai trò của bảo tàng như một “đại sứ” của Ngày Quốc tế bảo tàng với những mục tiêu sau:

- Thiết lập quan hệ hợp tác với trường học, hiệp hội, thư viện, các bảo tàng khác, v.v. để quảng bá sự kiện và củng cố mối liên kết với các tổ chức có chung mục tiêu.

- Vận động cho vai trò của bảo tàng trong xã hội, giúp các cơ quan địa phương, khu vực và quốc gia hiểu được ý nghĩa của các hoạt động bảo tàng đối với công chúng.

- Chia sẻ thông tin về Ngày Quốc tế bảo tàng thông qua cộng đồng địa phương, mạng xã hội và trang thông tin của đơn vị.

- Tăng cường sự hiện diện quốc tế bằng cách đăng tải thông tin về sự kiện Ngày Quốc tế bảo tàng của bạn trên Bản đồ Tương tác, giúp mở rộng phạm vi tiếp cận và lan tỏa thông tin trong mạng lưới toàn cầu.

ICOM cũng khuyến nghị các bảo tàng nên thực hiện năm bước quan trọng khi chuẩn bị tổ chức một hoạt động đặc biệt hưởng ứng Ngày Quốc tế bảo tàng:

Bước 1. Xác định nhóm công chúng mục tiêu: Có thể hướng tới khách tham quan thường xuyên hoặc nhóm công chúng mới. Nên lựa chọn ít nhất một nhóm công chúng cụ thể như: trẻ em, người cao tuổi, nhóm thiểu số trong cộng đồng, v.v.

Bước 2. Xác định mục tiêu: Có thể bao gồm tiếp cận công chúng mới, nhấn mạnh sự tham gia của bảo tàng trong cộng đồng, tăng cường tiếng nói với cơ quan quản lý nhà nước, hoặc giới thiệu đối tác tiềm năng…

Bước 3. Thiết lập quan hệ đối tác với các tổ chức: Ngày Quốc tế bảo tàng là cơ hội để tạo mối quan hệ đối tác và tài trợ ở cấp địa phương, quốc gia hoặc quốc tế trên nhiều phương diện, từ bộ sưu tập đến tài chính.

Bước 4. Tham gia chiến dịch quốc tế: Đăng ký hoạt động trên bản đồ tương tác của Ngày Quốc tế bảo tàng và sử dụng các thẻ định danh (hashtag) của ICOM trên mạng xã hội để cùng các bảo tàng trên toàn thế giới tham gia kỷ niệm.

Bước 5. Đánh giá sau sự kiện: Cần phân tích sự thành công và tác động của Ngày Quốc tế bảo tàng. ICOM cũng khuyến khích các bảo tàng gửi hình ảnh và kết quả đến Ủy ban ICOM Quốc gia - có thể sẽ được đăng trong Báo cáo thường niên của ICOM.

3. Định hướng hoạt động của các bảo tàng ở Việt Nam

Chủ động nghiên cứu và triển khai chủ đề Ngày Quốc tế bảo tàng năm 2026 trong xây dựng kế hoạch hoạt động, trưng bày, giáo dục di sản văn hóa và truyền thông bảo tàng; phát huy vai trò của bảo tàng như không gian kết nối xã hội, thúc đẩy đối thoại, hiểu biết, bao dung và gắn kết cộng đồng. Đồng thời, nghiên cứu, quán triệt và tổ chức thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/02/2026 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW; đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, trưng bày, giáo dục truyền thống và tổ chức các chương trình kỷ niệm các ngày lễ lớn, sự kiện lịch sử quan trọng của đất nước trong năm 2026.

Tăng cường đổi mới toàn diện hoạt động bảo tàng, tập trung vào một số nội dung cụ thể sau:

- Đổi mới trưng bày theo hướng hiện đại, lấy công chúng làm trung tâm, tăng tính kể chuyện, liên hệ đương đại và sự tham gia của cộng đồng.

- Đẩy mạnh chuyển đổi số, số hóa sưu tập, phát triển trưng bày trực tuyến, thuyết minh đa phương tiện, ứng dụng công nghệ mới nhằm nâng cao trải nghiệm và khả năng tiếp cận.

- Nâng cao chất lượng giáo dục di sản văn hóa, phát triển các chương trình chuyên sâu, tương tác, phục vụ đa dạng đối tượng, đặc biệt là thanh thiếu niên và nhóm nghiên cứu.

- Tăng cường khả năng tiếp cận và tính bao trùm, bảo đảm phục vụ các nhóm công chúng đặc thù (người khuyết tật, trẻ em, người cao tuổi…).

- Đẩy mạnh hợp tác trong nước và quốc tế, chia sẻ chuyên môn, kinh nghiệm trong nghiên cứu, trưng bày, bảo quản, chuyển đổi số và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc.

- Tăng cường quản lý sưu tập và ứng phó rủi ro, hoàn thiện kiểm kê, bảo quản, an ninh, xây dựng phương án ứng phó khẩn cấp.

- Tăng cường sưu tầm, nghiên cứu và đưa di sản văn hóa, hiện vật quý có nguồn gốc Việt Nam ở nước ngoài về nước. Đẩy mạnh hợp tác với các tổ chức, bảo tàng, nhà sưu tập để đưa hiện vật về nước phù hợp quy định và thông lệ quốc tế (trao trả, hiến tặng, mua lại, hợp tác trưng bày), bảo đảm điều kiện tiếp nhận, bảo quản và phát huy giá trị sau hồi hương.

- Huy động nguồn lực xã hội hợp pháp, phát triển mạng lưới tình nguyện viên, chuyên gia, đối tác hỗ trợ hoạt động bảo tàng.

- Đổi mới công tác truyền thông, tăng cường ứng dụng nền tảng số, mạng xã hội, phối hợp báo chí nhằm mở rộng tiếp cận công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

- Bảo đảm tuân thủ đạo đức nghề nghiệp và phát triển bền vững, nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm xã hội và năng lực đội ngũ cán bộ bảo tàng.

4. Áp phích (poster) kỷ niệm Ngày Quốc tế bảo tàng năm 2026

Mỗi năm, ICOM tạo một áp phích Ngày Quốc tế bảo tàng để minh họa chủ đề, đồng thời mời các bảo tàng tham gia chỉnh sửa theo nhu cầu của từng bảo tàng (quảng bá cho sự kiện, trưng bày, thêm các yếu tố địa phương, thay đổi màu sắc).

Thông tin chi tiết xem tại: https://icom.museum/en/international-museum-day-2/

Nguyễn Hạnh