Mộ Tổng bí thư Trần Phú, tỉnh Hà Tĩnh

Trần Phú sinh ngày 01/5/1904, quê gốc ở xã Việt Yên (tổng Việt Yên), nay là xã Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Năm 1918, Trần Phú bước chân vào trường Quốc học Huế. Tại đây, nơi chốn kinh kỳ, đồng chí được chứng kiến cuộc sống cơ cực của giới cần lao và nhân dân lao động; sự áp bức, bóc lột và đàn áp của Thực dân Phong kiến đối với quần chúng lao khổ. Trong thời gian này, ảnh hưởng của các phong trào chống sưu cao thuế nặng ở Trung Kỳ, phong trào Duy Tân, cuộc khởi nghĩa của Thái Phiên và Trần Cao Vân năm 1916…cùng với những biến động của xã hội, lại được kết giao cùng những người cùng chí hướng và sớm bộc lộ tinh thần yêu nước như Hà Huy Tập, Trần Đình Thanh đã tác động nhiều đến tư tưởng, tinh thần yêu nước của đồng chí Trần Phú. Từ năm 1926, Trần Phú trở thành một trong những người lãnh đạo hội Phục Việt (là Hội dạy chữ quốc ngữ cho công nhân và nhân dân lao động ở Vinh, hội còn dấy lên tinh thần yêu nước của nhân dân địa phương). Giữa năm 1926, Trần Phú và một số hội viên của hội Phục Việt đã đến Quảng Châu đã tham dự lớp huấn luyện chính trị (khóa 2) do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tổ chức... Sau nhiều năm bôn ba, hoạt động cách mạng, đầu tháng 7/1930, đồng chí từ Hòn Gai về tới Hà Nội, được bầu vào Ban chấp hành Trung ương lâm thời, đồng thời được phân công dự thảo “Luận cương chính trị” của Đảng. Đồng chí đã bí mật trú ngụ tại số nhà 4 phố Hàng Rươi. sau chuyển đến tầng hầm nhà số 90 Hàng Bông Nhuộm. Tại đây Trần Phú đã khởi thảo bản “Luận cương chính trị” nổi tiếng của Đảng. Luận cương đã được thông qua tại Hội nghị Trung ương lần thứ Nhất họp ở Hương Cảng - Trung Quốc vào tháng 10/1930. Tham dự Hội nghị gồm: Nguyễn Ái Quốc, Trần Phú, Lê Mao, Nguyễn Trọng Nhạ, Ngô Đức Trì. Luận cương là sự bổ sung, phát triển và hoàn chỉnh “Chính cương vắn tắt” và “Sách lược vắn tắt” của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc thông qua trong Hội nghị thành lập Đảng tháng 2/1930. Hội nghị đã nhất trí đổi tên Đảng thành Đảng Cộng sản Đông Dương và đồng chí Trần Phú chính thức được bầu làm Tổng bí thư đầu tiên của Đảng. Trên cương vị Tổng Bí thư, đồng chí Trần Phú đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng, củng cố tổ chức Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức; kịp thời thành lập các tổ chức như Công hội, Nông hội, Đoàn thanh niên… làm nòng cốt cho lực lượng cách mạng, đã ban hành nhiều Nghị quyết, Chỉ thị, Thông báo nhằm giữ vững đường lối chính trị đúng đắn, sửa chữa kịp thời những sai sót trong phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh 1930 - 1931.

Với những giá trị tiêu biểu trên, Mộ Tổng bí thư Trần Phú, tỉnh Hà Tĩnh đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia theo Quyết định số 319/QĐ-BVHTTDL ngày 12 tháng 02 năm 2026 (Di tích này bổ sung vào di tích Khu lưu niệm đồng chí Trần Phú được xếp hạng di tích quốc gia tại Quyết định số 734/QĐ ngày 11/6/1992 của Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thông tin và Thể thao (nay là Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch)).

Khánh Chi

 (Theo hồ sơ tư liệu Cục Di sản văn hóa)