Núi lửa Nâm B’Lang, tỉnh Đắk Nông

Theo ngôn ngữ của người dân tộc M’Nông Preh, “Nâm” là núi, “B’Lang” là tên một loài hoa rừng, cụm từ “Nâm B’Lang” có nghĩa là núi hoa B’Lang. Tuy nhiên, những năm gần đây, người dân địa phương gọi địa danh này là núi lửa Nâm B’Lang, bởi vì, địa danh này được người M’Nông Preh vùng núi lửa (thuộc xã Buôn Choah và xã Nam Đà) rất coi trọng cây B’Lang, họ tin mỗi cây có một vị thần linh cư ngụ, nên họ gọi vùng núi lửa này là Nâm B’Lang (núi hoa B’Lang) - nơi cư trú của các vị thần linh và được ví như “trái tim của cánh đồng dung nham”, có niên đại hàng triệu năm tuổi của vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Núi lửa Nâm B’Lang nằm trong vùng đệm Khu Bảo tồn thiên nhiên Nâm Nung, có khí hậu mát mẻ tạo điều kiện thuận lợi cho ngành du lịch phát triển, đặc biệt thích hợp để tổ chức các tour tham quan nghiên cứu, tìm hiểu, trải nghiệm, khám phá… về vùng đất giàu truyền thống văn hoá và tiềm năng thiên nhiên. Khu vực Danh lam thắng cảnh núi lửa Nâm B’Lang là nơi tập trung 14 dân tộc sinh sống, có nhiều truyền thống văn hóa đa dạng và phong phú. Đến nơi đây ngoài việc tham quan, trải nghiệm và khám phá thắng cảnh, khách tham quan sẽ được thưởng thức những nét đặc sắc văn hóa truyền thống của người dân tộc thiểu số, cũng như phong tục tập quán, sinh hoạt của người dân địa phương.

Qua kết quả nghiên cứu cho thấy, hoạt động của núi lửa Nâm B’Lang xảy ra nhiều đợt, nhiều pha từ khoảng thời gian cách đây 0,61 triệu năm đến 0,20 triệu năm, ứng với phụ giai đoạn thứ 3 (Đệ tứ) thuộc giai đoạn thứ 3 của lịch sử phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, là một mẫu khá điển hình cho núi lửa Việt Nam, có nhiều thuận lợi, có giá trị trong công tác nghiên cứu sâu, như: kích thước núi vừa phải, dễ quan sát, khảo sát, đường đi đến và đường lên núi tương đối dễ dàng, các sản phẩm của hoạt động núi lửa còn lộ thiên trên bề mặt khu vực miệng núi lửa (các mẫu đá basalt bọt và tro vụn núi lửa, bom lava, đá dung nham pahoehoe, đá thuỷ tinh núi lửa, cấu tạo sợi, mảnh, dăm, các khuôn cây trong đá basalt và các đá basalt cột màu đen - xám đen…). Núi lửa Nâm B’Lang có hình nón cụt, thiết diện nhìn từ ở nhiều góc độ đều có hình thang (mang tính giáo khoa điển hình), đỉnh kéo dài theo phương Đông Bắc - Tây Nam, tương đối phẳng. Miệng núi lửa hình phễu, gờ miệng có hình oval và có khe thoát dòng về phía Tây nam. Cơ chế tạo miệng hình phễu và khe thoát dòng trũng xuống là do hiện tượng sụt lún theo nguyên lý cân bằng trọng lực ngay sau khi phun trào ngưng nghi. Sườn trong miệng núi lửa dốc đến 600 – 800, phân bố rải rác các đá basalt khối tảng, nặng, bên ngoài màu nâu đỏ, phía trong khối đá có màu xám đen. Xen lẫn các đá khối tảng là các lớp tro, tuff, dăm kết và vỏ bùn sét và đất phong hoá. Bên trong miệng núi lửa, thực vật phát triển rất mạnh mẽ, điển hình kiểu rừng nhiệt đới.

Thông qua đặc điểm địa hình, địa mạo của núi lửa chúng ta đã xác định được các pha phun trào và trình tự của các pha phun trào đã từng xảy ra tại đây, giúp cho việc phục dựng lịch sử phát triển/hoạt động phun trào của núi lửa này trong liên kết với bối cảnh khu vực, góp phần làm sáng tỏ lịch sử phát triển địa chất Tây Nguyên nói riêng, khu vực Đông Nam Á nói chung. Việc nghiên cứu danh lam thắng cảnh lửa Nâm B’Lang sẽ góp phần quan trọng vào chương trình nghiên cứu lịch sử núi lửa Việt Nam, phát triển ngành núi lửa học (Volcanology), cũng như lịch sử hình thành địa chất địa mạo không chỉ có giới hạn và ý nghĩa cho Đắk Nông - Việt Nam, mà còn mang tính quốc tế.

Với những giá trị tiêu biểu trên, Núi lửa Nâm B’Lang, tỉnh Đắk Nông đã được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Danh lam thắng cảnh quốc gia tại Quyết định số 611/QĐ-BVHTTDL ngày 12 tháng 3 năm 2024./.

                                        Khánh Chi

 (Theo hồ sơ tư liệu Cục Di sản văn hóa)